Analiza wyników badań – rzeka Tyśmienica

ROZDZIAŁ V

ANALIZA WYNIKÓW BADAŃ EMPIRYCZNYCH

 

Przeprowadzone pomiary terenowe pozwoliły na zgromadzenie danych dotyczących wskaźników hydromorfologicznych oraz na obliczenie dwóch liczbowych wskaźników stanu warunków morfologicznych: wskaźnika przekształcenia siedliska (Habitat Modification Score – HMS) oraz wskaźnika naturalności siedliska (Habitat Quality Score – HQA). Wyniki punktacji w tych dwóch kategoriach dla poszczególnych stanowisk badawczych przedstawiono na rysunku 22.

Rysunek 22. Wartości wskaźników HQA i HMS na poszczególnych odcinkach badawczych dolnego biegu rzeki Tyśmienica

 1

Źródło: badania własne

Ocena zakresu wartości syntetycznych wskaźników HMS i HQA dla dolnego odcinka rzeki Tyśmienicy wykazała, że wskaźnik naturalności siedliska HQA w badanej rzece waha się w zakresie od 18 na drugim odcinku badawczym w okolicach stawów Siemień do 34 na odcinku czwartym, w miejscowości Pozajezierze (rys. 22). Badany ciek na każdym niemal odcinku (z wyjątkiem stanowiska IV) charakteryzuje się zatem niskim wskaźnikiem naturalności (HQA < 31 – mało naturalny, tab. 1). Na odcinku czwartym rzeka ma słabo naturalny charakter. Średnia wartość wskaźnika naturalności siedliska (HQA) badanego fragmentu rzeki Tyśmienica wyniosła 25,6.

Jednak wartości wskaźnika HMS określającego stopień przekształcenia środowiska były na większości stanowisk bardzo niskie (zerowe). Jedynie na stanowisku II odnotowano wysoki wskaźnik HMS (24), wskazujący na znaczny stopień zmodyfikowania tego fragmentu rzeki (rys. 22). Ogółem jednak średnia wartość wskaźnika HMS na badanym fragmencie rzeki wyniosła 2,4, przekształceń antropologicznych jest więc tam niewiele.

Warto w tym miejscu przypomnieć, iż rzeka charakteryzuje się największą naturalnością w przypadku, gdy zaobserwowane są atrybuty odpowiedzialne za duże wartości wskaźnika HQA, przy obecności niewielkiej liczby lub przy braku atrybutów pozytywnie skorelowanych z indeksem HMS. W badanym fragmencie Tyśmienicy niskim wartościom indeksu HMS nie towarzyszą wysoki wskaźniki indeksu HQA. Średnia wartość wskaźnika HQA na poziomie 25,6 przy średniej wartości wskaźnika HMS – 2,4, klasyfikuje ten odcinek rzeki w klasie III, jako umiarkowanie naturalny (tab. 1).

 

 

5.1. Pierwszy odcinek badawczy – stawy Siemień I

 

Pierwszy pięciuset metrowy odcinek badawczy, najniżej położony z przebadanych w dolnym odcinku rzeki Tyśmienicy, zlokalizowany był w okolicach stawów Siemień. Koryto rzeki na tym odcinku jest kręte i niepogłębione. Na badanym odcinku nie występują umocnienia brzegów, brzegi są bardzo naturalne, zbocza doliny są niewidoczne. Szerokość zwierciadła wody na tym odcinku wynosi około 2,7 m. Prawy brzeg jest znacznie wyższy od lewego (rys. 23). Rzeka jest częściowo zacieniona przez bogatą roślinność porastającą brzegi rzeki (rys. 24). Roślinność ta charakteryzuje się dużym bogactwem gatunkowym, w pobliżu znajdują się lasy liściaste i mieszane. Ten fragment rzeki znajduje się z dala od zabudowań.

Rysunek 23. Struktura koryta rzeki Tyśmienicy na I odcinku badawczym – Siemień I

 siemien 1

Źródło: badania własne

 

W czasie prowadzenia badań zanotowano trzy rodzaje przepływu wody w korycie – gładki,  wartki i rwący z przewagą gładkiego (rys. 25). Wszystkie te elementy wpływają na to, że na tym odcinku badawczym rzeka charakteryzuje się niskim wskaźnikiem przekształceń (HMS = 0), przy jednocześnie niskim wskaźniku naturalności (HQA = 30). Ten fragment rzeki klasyfikuje się zatem w III klasie jako stan umiarkowany.

 

 

Tabela 2. Wartości wskaźnika naturalności siedliska (Habitat Quality Score – HQA) i jego składowe na I stanowisku badawczym dolnego odcinka rzeki Tyśmienica – Siemień I

Składowe indeksu HQA I odcinek badawczy
Typy przepływu 3
Materiał denny koryta 1
Elementy morfologiczna koryta 0
Elementy morfologiczne brzegów 0
Struktura roślinności brzegowej 12
Występowanie odsypów meandrowych 0
Roślinność koryta 3
Użytkowanie terenu w odległości do 50 m 4
Zadrzewienia i elementy morfologiczne z nimi związane 7
Cenne przyrodniczo elementy środowiska rzecznego 0
Sumaryczna wartość indeksu HQA 30

Źródło: badania własne

Na wartość indeksu HQA przede wszystkim złożyła się struktura roślinności brzegowej (12), zarówno na prawym, jak i na lewym brzegu rzeki. Duży wpływ (7) miały także zadrzewienia i elementy morfologiczne z nimi związane. Nieco mniejszy udział miała użytkowanie terenu w odległości 50 m od brzegu (4) oraz roślinność koryta rzecznego (3) i typy przepływów (3). W żadnym z przekroi badawczych nie zaobserwowano naturalnych elementów morfologicznych  dna lub brzegów, nie odnotowano występowania odsypów meandrowych oraz cennych przyrodniczo elementów środowiska rzecznego (tab. 2).

Jednocześnie wartość indeksu HMS wyniosła o, nie odnotowano bowiem na badanym docinku rzeki żadnych modyfikacji – ani w profilach kontrolnych, ani poza nimi.

 

5.2. Drugi odcinek badawczy w bezpośrednim sąsiedztwie stawów Siemień – Siemień II

Drugi odcinek badawczy zlokalizowany został 4 km poniżej odcinka 1 i jest to najmniej naturalny fragment spośród wszystkich badanych. Rzeka jest na tym odcinku szeroka (18,7 m), a wysokość brzegu jest tożsama z wysokością zwierciadła wody. Struktura roślinności na obydwu brzegach jest raczej jednolita (rys. 26). Po prawej stronie rzeki znajdują się stawy Siemień, po lewej rozlegle tereny szuwarowe z zakrzaczeniami (rys. 27).

 

Rysunek 26. Struktura koryta rzeki Tyśmienicy na II odcinku badawczym – Siemień II

 siemien 2

Źródło: badania własne

Przeważającym typem przepływów był przepływ gładki, chociaż odnotowano także występowanie przepływów wartkich i rwących (rys. 27). Ostateczna wartość indeksu HQA jest bardzo niska (18), przy czym na tą wartość złożyła się przede wszystkim struktura roślinności brzegowej (12) oraz odnotowane trzy typy przepływów (3). W niewielkim stopniu wpłynęły na wartość indeksu HQA pozostałe elementy środowiska: materiał denny i roślinność koryta rzecznego oraz użytkowanie terenu w okolicy rzeki (po 1 punkcie). Na badanym odcinku nie odnotowano naturalnych elementów morfologicznych  dna lub brzegów, odsypów meandrowych, istotnych zadrzewień czy też cennych przyrodniczo elementów środowiska rzecznego (tab. 3).

 

Tabela 3. Wartości wskaźnika naturalności siedliska (Habitat Quality Score – HQA) i jego składowe na II stanowisku badawczym dolnego odcinka rzeki Tyśmienica – Siemień II

Składowe indeksu HQA II odcinek badawczy
Typy przepływu 3
Materiał denny koryta 1
Elementy morfologiczna koryta 0
Elementy morfologiczne brzegów 0
Struktura roślinności brzegowej 12
Występowanie odsypów meandrowych 0
Roślinność koryta 1
Użytkowanie terenu w odległości do 50 m 1
Zadrzewienia i elementy morfologiczne z nimi związane 0
Cenne przyrodniczo elementy środowiska rzecznego 0
Sumaryczna wartość indeksu HQA 30

Źródło: badania własne

 

Tabela 4. Wartości przekształcenia siedliska (Habitat Modification Score – HMS) i jego składowe na II stanowisku badawczym dolnego odcinka rzeki Tyśmienica – Siemień II

Składowe indeksu HMS II odcinek badawczy
Modyfikacje w profilach kontrolnych 0
Modyfikacje poza profilami kontrolnymi 24
Modyfikacje w całym badanym odcinku 0
Sumaryczna wartość indeksu HMS 24

Źródło: badania własne

Rzeka na drugim odcinku badawczym ma nie tylko mało zróżnicowany i mało naturalny charakter, ale też wykazuje wysoką wartość przekształceń antropologicznych. Indeks przekształcenia siedliska (HMS) w tym fragmencie rzeki ma bardzo wysoką wartość 24, na którą składają się w całości modyfikacje poza profilami kontrolnymi (tab. 4). Przede wszystkim wpływ na tą wartość miał most i spiętrzenie rzeki (rys. 28).

 

5.3. Trzeci odcinek badawczy w miejscowości Pomyków

 

Trzeci odcinek w dolnym odcinku rzeki Tyśmienica został wyznaczony w miejscowości Pomyków, 1,5 km poniżej drugiego odcinka badawczego. Rzeka na tym odcinku jest dość szeroka (13,5 m). Skarpy obydwu brzegów porośnięte są jednolitą roślinnością, z zakrzaczeniami na szczytach brzegowych. Brzegi rzeki porasta roślinność prosta. Lewy brzeg jest znacznie wyższy od prawego (rys. 29). Koryto rzeki nie zostało pogłębione ani wyprostowane, rzeka płynie łagodnymi meandrami wśród pól (rys. 30). Dominującym typem przepływu jest przepływ gładki, tylko w jednym miejscu stwierdzono przepływ wartki.

 

Rysunek 29. Struktura koryta rzeki Tyśmienicy na III odcinku badawczym – Pomyków

 Źródło: badania własne

Pomyków

 

 

Tabela 5. Wartości wskaźnika naturalności siedliska (Habitat Quality Score – HQA) i jego składowe na III stanowisku badawczym dolnego odcinka rzeki Tyśmienica – Pomyków

Składowe indeksu HQA III odcinek badawczy
Typy przepływu 3
Materiał denny koryta 1
Elementy morfologiczna koryta 0
Elementy morfologiczne brzegów 0
Struktura roślinności brzegowej 12
Występowanie odsypów meandrowych 0
Roślinność koryta 1
Użytkowanie terenu w odległości do 50 m 4
Zadrzewienia i elementy morfologiczne z nimi związane 5
Cenne przyrodniczo elementy środowiska rzecznego 0
Sumaryczna wartość indeksu HQA 26

Źródło: badania własne

 

Na sumaryczną wartość indeksu HQA wynoszącą na tym odcinku 26, złożyła się przede wszystkim, podobnie jak w badanych wcześniej odcinkach, struktura roślinności (12). Pojawiające się zadrzewienia i elementy morfologiczne z nimi związane zwiększyły wartość HQA o 5 punktów, a użytkowanie terenu w pasie przybrzeżnym o 4 punkty. Mniejszy wpływ miały odnotowane typy przepływów (3) oraz materiał denny i roślinność koryta (po 1 punkcie) (tab. 5). Wartość zerowa indeksu HQA kwalifikuje jednak ten odcinek, pomimo niskiego poziomu naturalności, do nieprzekształconych przez człowieka. Nie odnotowano w tym fragmencie Tyśmienicy żadnych modyfikacji w profilach kontrolnych oraz poza nimi.

 

5.4. Czwarty odcinek badawczy w miejscowości Kolonia Pozajezierze

Kolejny odcinek badawczy został zlokalizowany 4,3 km dalej, pomiędzy miejscowościami Pomyków i Świerże w Kolonii Pozajezierze. Jest to fragment dolnego odcinka Tyśmienicy charakteryzujący się największą naturalnością.

 

Rysusek 31. Struktura koryta rzeki Tyśmienicy na IV odcinku badawczym – Pozajezierze

 kol. pozajeziorze

Źródło: badania własne

Tyśmienica na tym odcinku przepływa przez szeroką, płaską dolinę, osiągając szerokość zwierciadła wody 11,8 m (rys. 31). Brzegi znajdują się na wysokości zwierciadła wody i porośnięte są jednolitą roślinnością. Wokół rzeki rozciągają się podmokłe tereny, nieużytkowane rolniczo. Dominującym typem przepływu był przepływ gładki (rys. 32).

 W tym fragmencie rzeki odnotowano najwyższą wartość wskaźnika HQA – 34. Na wartość tą największy wpływ (14 punktów) miało użytkowanie terenu wokół rzeki. Teren ten, jak już wspomniano, jest podmokły i nieużytkowany rolniczo. Brak w okolicy zabudowań i terenów zagospodarowanych przez człowieka (rys. 32). Znaczny wpływ (12 punktów) na wartość HQA miała także struktura roślinności brzegowej. Za odnotowane typy przepływów przyznano 3 punkty, za roślinność koryta oraz okoliczne zadrzewienia po 2 (tab. 6).

 

Tabela 6. Wartości wskaźnika naturalności siedliska (Habitat Quality Score – HQA) i jego składowe na IV stanowisku badawczym dolnego odcinka rzeki Tyśmienica – Pozajezierze

Składowe indeksu HQA VI odcinek badawczy
Typy przepływu 3
Materiał denny koryta 1
Elementy morfologiczna koryta 0
Elementy morfologiczne brzegów 0
Struktura roślinności brzegowej 12
Występowanie odsypów meandrowych 0
Roślinność koryta 2
Użytkowanie terenu w odległości do 50 m 14
Zadrzewienia i elementy morfologiczne z nimi związane 2
Cenne przyrodniczo elementy środowiska rzecznego 0
Sumaryczna wartość indeksu HQA 34

Źródło: badania własne

Materiał denny koryta podniósł indeks HQA o 1 punkt. Nie odnotowano jednak w badanym fragmencie rzeki cennych przyrodniczo elementów środowiska rzecznego (tab. 6). Koryto rzeki w badanym fragmencie doliny nie zostało wyprostowane ani pogłębione, nie odnotowano również budowli piętrzących. Ostatecznie indeks HMS na tym odcinku o wartości zero wskazuje na brak przekształceń antropologicznych.

5.5. Piąty odcinek badawczy w miejscowości Świerże

Badany odcinek był zlokalizowany 4,09 km poniżej poprzedniego w miejscowości Świerże. Rzeka w tym fragmencie jest szeroka (12,9 m) i płynie wśród podmokłych łąk, rolniczo nieużytkowanych (rys. 33). Szczyty brzegów znajdują się na wysokości lustra wody i porośnięte są jednolitą roślinnością, wśród której dominują trawy (rys. 34). W zdecydowanej większości przepływ jest gładki, choć miejscami zdarza się przepływ wartki. Miejscami na brzegach pojawiają się zakrzaczenia i zadrzewienia.

 

Rysunek 33. Struktura koryta rzeki Tyśmienicy na V odcinku badawczym – Świerże

 świerże

Źródło: badania własne

 

Maksymalna wartość, jaką może ostatecznie przyjąć wskaźnik HQA, wynosi 135, a zatem uzyskana na tym fragmencie Tyśmienicy wartość wskaźnika na poziomie 28 nie jest zbyt wysoka i wskazuje na niski poziom naturalności rzeki. Największy udział w tej wartości ma struktura roślinności brzegowej (12) i użytkowanie terenu w odległości 50 m od brzegu (9). Znacznie mniejszy udział w ostatecznej wartości wskaźnika HQA miały typy przepływów (3), zadrzewienia i elementy morfologiczne z nimi związane (2) oraz materiał denny koryta (1) (tab. 7). Zerowa wartość wskaźnika HMS oznacza natomiast brak jakichkolwiek przekształceń antropogenicznych

 

 Tabela 7. Wartości wskaźnika naturalności siedliska (Habitat Quality Score – HQA) i jego składowe na V stanowisku badawczym dolnego odcinka rzeki Tyśmienica – Świerże

Składowe indeksu HQA V odcinek badawczy
Typy przepływu 3
Materiał denny koryta 1
Elementy morfologiczna koryta 0
Elementy morfologiczne brzegów 0
Struktura roślinności brzegowej 12
Występowanie odsypów meandrowych 0
Roślinność koryta 1
Użytkowanie terenu w odległości do 50 m 9
Zadrzewienia i elementy morfologiczne z nimi związane 2
Cenne przyrodniczo elementy środowiska rzecznego 0
Sumaryczna wartość indeksu HQA 28

Źródło: badania własne

 

 

5.6. Szósty odcinek badawczy w miejscowości Niewęgłosz

Kolejny odcinek badanej rzeki został zlokalizowany 4,86 km dalej, w miejscowości Niewęgłosz. W tym fragmencie rzeka jest już bardzo szeroka (21 m). Podobnie, jak na poprzednich odcinkach łagodnie meandruje, płynąc wśród podmokłych, nieużytkowanych rolniczo łąk, rozlewając się na płaskie brzegi. Brzegi rzeki są bowiem na tym odcinku tożsame z lustrem wody (rys. 35).

Rysunek 35. Struktura koryta rzeki Tyśmienicy na VI odcinku badawczym – Niewęgłosz

 Niewęhłosz

Źródło: badania własne

 

Brzegi rzeki porasta jednolita roślinność, im dalej od brzegu tym częściej pojawiają się zadrzewienia i zakrzewienia. Dominuje gładki przepływ wody, choć pojawia się miejscami przepływ wartki (rys. 36).

 

Tabela . Wartości wskaźnika naturalności siedliska (Habitat Quality Score – HQA) i jego składowe na VI stanowisku badawczym dolnego odcinka rzeki Tyśmienica – Niewęgłosz

Składowe indeksu HQA VI odcinek badawczy
Typy przepływu 3
Materiał denny koryta 1
Elementy morfologiczna koryta 0
Elementy morfologiczne brzegów 0
Struktura roślinności brzegowej 12
Występowanie odsypów meandrowych 0
Roślinność koryta 1
Użytkowanie terenu w odległości do 50 m 7
Zadrzewienia i elementy morfologiczne z nimi związane 4
Cenne przyrodniczo elementy środowiska rzecznego 0
Sumaryczna wartość indeksu HQA 28

Źródło: badania własne

 

Wartość indeksu HQA jest identyczna jak w poprzednim fragmencie rzeki – 28. Również w tym przypadku największy udział w tej wartości ma struktura roślinności brzegowej (12) i użytkowanie terenu w odległości do 50 m (7), mniejszy zaś zadrzewienia i elementy morfologiczne z nimi związane (4), typy przepływów (3) oraz materiał denny i roślinność koryta (po 1 punkcie) (tab. 8). Wartość indeksu HMS na poziomie o kwalifikuje ten docinek rzeki do nieprzekształconych. Brak tu budowli piętrzących, mostów, czy innych budowli.

 

5.7. Siódmy odcinek badawczy w miejscowości Ostrowy

Siódmy odcinek badawczy został zlokalizowany w miejscowości Ostrowy, pomiędzy Niewęgłoszem a Kolonią Tchórzew, 5,53 km dalej od stanowiska szóstego w dół rzeki. Na tym odcinku Tyśmienica osiąga szerokość 25,2 m, przy czym zaznacza się wyraźna różnicą pomiędzy wysokościami brzegów (rys. 37).

 

Rysunek 37. Struktura koryta rzeki Tyśmienicy na VII odcinku badawczym – Ostrowy

ostrowy

 Źródło: badania własne

 

Prawy brzeg posiada w przeważającej części łagodny profil, a jego wysokość jest tożsama z wysokością zwierciadła wody brzegowej. Natomiast lewy brzeg jest wysoki (2,4 m) i wyraźnie wyprofilowany. Szczyt prawego brzegu porasta roślinność prosta z nielicznymi zadrzewieniami i zakrzyczeniami. Szczyt lewego brzegu jest porośnięty roślinnością złożoną. Pojawiają się tam lasy liściaste. Obydwa brzegi rzeki są podmokłe i nieużytkowane rolniczo (rys. 38). W badanym okresie dominował przepływ gładki, choć czasami można było zaobserwować przepływ wartki.

 

 

Tabela 9. Wartości wskaźnika naturalności siedliska (Habitat Quality Score – HQA) i jego składowe na VII stanowisku badawczym dolnego odcinka rzeki Tyśmienica – Ostrowy

Składowe indeksu HQA VII odcinek badawczy
Typy przepływu 3
Materiał denny koryta 1
Elementy morfologiczna koryta 0
Elementy morfologiczne brzegów 0
Struktura roślinności brzegowej 12
Występowanie odsypów meandrowych 0
Roślinność koryta 1
Użytkowanie terenu w odległości do 50 m 2
Zadrzewienia i elementy morfologiczne z nimi związane 3
Cenne przyrodniczo elementy środowiska rzecznego 0
Sumaryczna wartość indeksu HQA 22

Źródło: badania własne

Wartość indeksu HQA jest tu niska – 22 i wynika głównie ze struktury roślinności brzegowej (12). Pozostałe składniki: typy przepływów, zadrzewienia i elementy morfologiczne z nimi związane (po 3 punkty), użytkowanie terenu (2 punkty) materiał denny i roślinność koryta (po 1 punkcie) mają znacznie mniejszy udział. Brak tu cennych przyrodniczo elementów środowiska, odsypów meandrowych, wartościowych elementów morfologicznych koryta i brzegów (tab. 9). Pomimo niskiej wartości indeksu HQA teren ten nie jest antropologicznie zmodyfikowany – indeks HMS otrzymał wartość 0.

 

5.8. Ósmy odcinek badawczy w miejscowości Tchórzew Kolonia

Odcinek ten zlokalizowany jest w okolicach podmiejskiej zabudowy, 3,81 km w dół rzeki od poprzedniego odcinka. W miarę zbliżania się do ujścia rzeka jest już coraz szersza (41 na ósmym odcinku badawczym) (rys. 40).

 

Rysunek 39. Struktura koryta rzeki Tyśmienicy na VIII odcinku badawczym – Tchórzew Kolonia

 Tchorzew kol

Źródło: badania własne

 

Zaznacza się różnica wysokości pomiędzy prawym i lewym brzegiem, jednak jest ona mniejsza niż na poprzednim odcinku. Prawy brzeg znajduje się na wysokości zwierciadła wody i porośnięty jest jednolitą roślinnością. Lewy brzeg jest o 1 m wyższy i również porośnięty jednolitą roślinnością. Wokół rzeki rozciągają się podmokłe tereny i pojawia się podmiejska zabudowa. W rzece dominuje przepływ gładki, choć miejscami pojawiają się wartkie i rwące przepływy (rys. 39).

Na stanowisku tym odnotowano najniższą ze wszystkich badanych 3wartośc indeksu HQA. Wyniosła ona 21 i wynikała przede wszystkim ze struktury roślinności brzegowej (12), znacznie mniej zaś z typów przepływów (3), zadrzewień i elementów morfologicznie z nimi związanych, użytkowania terenu wokół rzeki (po 2), roślinności i materiału dennego koryta rzeki (po 1) (tab. 10).

 

Tabela 10. Wartości wskaźnika naturalności siedliska (Habitat Quality Score – HQA) i jego składowe na VIII stanowisku badawczym dolnego odcinka rzeki Tyśmienica – Tchórzew Kolonia

Składowe indeksu HQA VIII odcinek badawczy
Typy przepływu 3
Materiał denny koryta 1
Elementy morfologiczna koryta 0
Elementy morfologiczne brzegów 0
Struktura roślinności brzegowej 12
Występowanie odsypów meandrowych 0
Roślinność koryta 1
Użytkowanie terenu w odległości do 50 m 2
Zadrzewienia i elementy morfologiczne z nimi związane 2
Cenne przyrodniczo elementy środowiska rzecznego 0
Sumaryczna wartość indeksu HQA 21

Źródło: badania własne

 

Pomimo obecności mostu indeks HMS otrzymał wartość 0, most bowiem nie ingeruje w przepływ rzeki, nie spiętrza jej (rys. 42).

 

5.9. Dziewiąty odcinek badawczy w miejscowości Górka Kocka

 

Kolejny odcinek badawczy został zlokalizowany w miejscowości Górka Kocka, o 4,87 km bliżej ujścia rzeki niż poprzedni badany jej fragment. Pomimo tego, że fragment ten znajduje się bliżej ujścia Tyśmienicy, szerokość wody jest tu mniejsza niż na poprzednim odcinku i wynosi 22,1 m. Rzeka tworzy jednak liczne rozlewiska (rys. 44). Brzegi rzeki po obu stronach są bowiem tożsame ze zwierciadłem wody. Wraz z rozlewiskiem woda osiąga szerokość 30,5 m (rys. 43).

Na lewym brzegu rzeki dominuje roślinność jednolita, prawy brzeg porośnięty jest roślinnością prostą, zaś dalej od brzegu – złożona. Teren wokół rzeki jest podmokły. W rzece dominuje przepływ gładki, chociaż tak jak i na poprzednich fragmentach rzeki pojawia się również przepływ wartki i rwący (rys. 43).

 

Rysunek 43. Struktura koryta rzeki Tyśmienicy na IX odcinku badawczym – Górka Kocka

 gorka kocka

Źródło: badania własne

  

Tabela 11. Wartości wskaźnika naturalności siedliska (Habitat Quality Score – HQA) i jego składowe na IX stanowisku badawczym dolnego odcinka rzeki Tyśmienica – Górka Kocka

Składowe indeksu HQA IX odcinek badawczy
Typy przepływu 3
Materiał denny koryta 1
Elementy morfologiczna koryta 0
Elementy morfologiczne brzegów 0
Struktura roślinności brzegowej 12
Występowanie odsypów meandrowych 0
Roślinność koryta 2
Użytkowanie terenu w odległości do 50 m 4
Zadrzewienia i elementy morfologiczne z nimi związane 5
Cenne przyrodniczo elementy środowiska rzecznego 0
Sumaryczna wartość indeksu HQA 27

Źródło: badania własne

 

 

Rzeka w tym fragmencie wykazuje nieco wyższy poziom naturalności niż na stanowisku ósmym. Wynika to przede wszystkim z wyższej wartości nadanej takim elementom, jak zadrzewienia i elementy morfologicznie z nimi związane (5), użytkowanie terenu wokół rzeki (4) i roślinność koryta (2). Pozostałe elementy otrzymały taką samą liczbę punktów, jak na poprzednich stanowiskach:  struktura roślinności brzegowej – 12, typy przepływów – 3, materiał denny koryta rzeki (1) (tab. 11). Podobnie, jak na poprzednim stanowisku, również w Górce Kockiej, pojawia się na rzece most (rys. 45), jednak nie ma budowli piętrzących czy innych elementów ingerujących w rzekę. W efekcie indeks HMS otrzymał tu wartość 0.

 

5.10. Dziesiąty odcinek badawczy w okolicach Kocka

Ostatni odcinek badawczy został zlokalizowany blisko ujścia Tyśmienicy do Wieprza (2,79 km od ujścia), w pobliżu drogi krajowej nr 19. Rzeka jest tutaj bardzo szeroka – lustro wody osiąga szerokość 42,4 m. Tworzy przy tym liczne rozlewiska (rys. 47), a szerokość rzeki wraz z rozlewiskami osiąga wartość nawet 81,6 m (rys. 46).

Rysunek 46. Struktura koryta rzeki Tyśmienicy na X odcinku badawczym – ujście Tyśmienicy do Wieprza

Kock

 Źródło: badania własne

 

 

Prawy brzeg rzeki jest na tym odcinku położony nisko, na wysokości lustra wody, dzięki czemu woda rozlewa się bez żadnych przeszkód. Dlatego na tym brzegu rzeki stwierdza się szerokie rozlewiska. Porasta go głównie jednolita roślinność. Lewy brzeg usytuowany jest nieco wyżej, na wysokości około 1,2 m i porośnięty jest roślinnością prostą i złożoną (rys. 46). Analizowany fragment rzeki położony jest z dala od zabudowań miejskich. Dominującym przepływem jest przepływ gładki.

Tabela 12. Wartości wskaźnika naturalności siedliska (Habitat Quality Score – HQA) i jego składowe na X stanowisku badawczym dolnego odcinka rzeki Tyśmienica – Kock

Składowe indeksu HQA X odcinek badawczy
Typy przepływu 3
Materiał denny koryta 1
Elementy morfologiczna koryta 0
Elementy morfologiczne brzegów 0
Struktura roślinności brzegowej 12
Występowanie odsypów meandrowych 0
Roślinność koryta 2
Użytkowanie terenu w odległości do 50 m 2
Zadrzewienia i elementy morfologiczne z nimi związane 2
Cenne przyrodniczo elementy środowiska rzecznego 0
Sumaryczna wartość indeksu HQA 22

Źródło: badania własne

 

Wskaźnik naturalności siedliska (HQA) na ostatnim stanowisku badawczym w okolicach ujścia rzeki przyjął dość niską wartość 22. Tak jak na poprzednich stanowiskach największy udział w tej wartości ma struktura roślinności brzegowej (12). Niski jest natomiast udział takich składowych, jak typy przepływów (3), roślinność koryta,  zadrzewienia i elementy morfologiczne z nimi związane, użytkowanie terenu (po 2) i materiał denny koryta (1) (tab. 12). Obecność mostu w tym fragmencie rzeki (rys. 47) nie wpłynęła na ostateczną wartość indeksu HMS (0), kwalifikując ten fragment rzeki do nieprzekształconych przez człowieka.

 

5.11. Identyfikacja stanu hydromorfologicznego rzeki

Na podstawie wartości liczbowych indeksów HQA i HMS można dokonać ostatecznej klasyfikacji stanu hydromorfologicznego. Celem identyfikacji stanu hydromorfologicznego rzeki Tyśmienicy zestawiono na rysunku 48 wskaźniki HQA i HMS z górnego i dolnego biegu tej rzeki.

 

Rysunek 48. Wartości wskaźników HQA i HMS na poszczególnych odcinkach badawczych dolnego i górnego biegu rzeki Tyśmienica

3

Źródło: badania własne

 

Jak wynika z przeprowadzonej analizy, stan hydromorfologiczny rzeki Tyśmienicy poprawia się wraz z jej biegiem. W górnym odcinku, u źródeł, rzeka jest w znacznej mierze przekształcona przez człowieka. Powyżej stawów Siemień indeks HMS osiąga już zawsze wartość 0. Jednak wskaźnik HQA na całej długości rzeki jest zróżnicowany i niezbyt wysoki – od 17 w górnym biegu rzeki na stanowisku we wsi Tyśmienica do 34 w dolnym jej biegu na stanowisku z miejscowości Pozajezierze (rys. 48).

 

Tabela 13. Ocena stanu hydromorfologicznego Tyśmienicy w oparciu o pięć klas na podstawie wartości syntetycznych wskaźników HQA i HMS

2

I – stan bardzo dobry, II – stan dobry, III – stan umiarkowany, IV – stan słaby, V – stan zły

Źródło: Jusik S., Szoszkiewicz K. 2010. Możliwości wykorzystania systemu River Habitat Survey (RHS) na potrzeby wdrażania Ramowej Dyrektywy Wodnej w Polsce. Acta Scientiarum Polonorum, Formatio Circumiectus, nr 9 (3), s. 23-34.

Analizując stan hydromorfologiczny reki Tyśmienicy na całej jej długości w oparciu o pięć klas naturalności należy stwierdzić, iż najbardziej naturalna rzeka ta jest w dolnym odcinku, bliżej ujścia. Poniżej stawów Siemień rzeka klasyfikuje się do stanu umiarkowanego (III). W górnym odcinku Tyśmienica ma raczej słaby stan w odniesieniu do naturalności (IV). Zły stan rzeki (V) zidentyfikowano w bezpośredniej okolicy stawów Siemień (tab. 13).

Reklamy